Yahudiydiler Müslüman oldular, kapılar yüzlerine kapandı
Aaron Kohen'in güzel sesiyle okuduğu dualar dinleyenleri büyülerdi, yaptığı albümler Museviler arasında çok popülerdi. Bir gün aynı cemaatten dul bir kadına, Flori Kohen'e aşık oldu.
Tam anlamıyla hayatı değişti! İşinden ve cemaatten kovuldu. Derken Flori Kohen, geçtiğimiz yıl Müslüman oldu; ondan etkilenen kocası Aaron Kohen de ekim başında İslamiyeti seçti. Ve Yahudi cemaatinde kıyamet koptu!
Aaron Kohen, Yahudi din adamıydı. Yahudi şeriatına göre, soyadı Kohen olan bir din adamının dul bir kadınla evlenmesi yasak! Neve Şalom Sinagogu'nda hazanlık (müezzin) yapan ve aynı zamanda müzisyen olan Aaron Kohen, bu yasağı çiğneyip dul bir kadınla evlendiği için işinden oldu. Sonra da Fransızca öğretmeni olan eşi Flori, işsiz kaldı. Yahudi cemaatinden dışlandıkları için hiçbir yerde iş bulamadılar. Ev kiralarını ödeyemeyince parkta yattılar. Flori'nin ailesinden rica minnet aldıkları az bir parayla Arnavutköy'de küçük bir eve taşındılar. Haftalar boyunca su ve ekmekle karınlarını doyurdular. Flori, bir buçuk yıl önce, gece gördüğü bir rüyadan çok etkilendi ve sabah Müslüman oldu. Geçtiğimiz ay da Aaron Kohen kızıyla birlikte İslamiyet'i seçti. Evlendikleri için kendilerini dışlayan Yahudi cemaati, Kohen'ler Müslüman olduktan sonra onları aşağılamaya başladı. İşte Kohen'lerin acı, gözyaşları ve açlıklarla dolu; ama inadına tutkuyla çevrili hikâyesi...
Eşinizle tanışana kadarki süreci anlatır mısınız?
Aaron Kohen: Çocukluğum sinagoglarda geçti. Oralarda dinsel müzikle tanıştım, çok iyi duahanlar vardı ve İbrani ilahiler Türk musikisiyle okunuyordu. O yaşlarda Tanrı'ya, zengin Türk makamlarıyla yakarmak beni çok cezbetmişti. 1979 yılında Neve Şalom Sinagogu'na duahan (müezzin) olarak atandım. Toplam 36 yıl çok iyi duahanlarla çalıştım.
Flori Kohen: Ben iki çocuk annesi bir bayandım ve Fransızca öğretmeniydim. Özel Saint Michel Fransız Lisesi'nde 10 küsur yıl çalıştım. Sonra İTÜ'de konuk öğretim görevlisi olarak davet edildim. Ardından Galatasaray Üniversitesi'nde hocalık yaptım. Özel Saint Benoit Lisesi'ndeyse 3 yıl hocalık yaptım.
Birbirinizle ne zaman tanıştınız?
Flori Kohen: O zamanki eşimle bir boşanma sürecine girmiştim. Aaron, üçüncçü çocuğuma hamileyken kutsama için bize gelmişti. Eşimden boşandıktan bir süre sonra Aaron Kohen Bey ile aramızda bir etkilenme oldu. Büyük bir sevgiyle birbirimize bağlanınca evlenmemiz gerektiğine karar verdik. Hahambaşı, Kohen soyadını taşıyan bir din adamının dul bir bayanla evlenemeyeceğini söyledi.
Ama siz her şeye rağmen evlendiniz!..
Flori Kohen: Evlenir evlenmez eşimi görevden aldılar. Beş parasız kaldık. Bir maaş ile Aaron Bey ve kızım Çiçek'e bakmak durumunda kaldım. Sonra çalıştığım özel okul, işime son verdi.
Hepten parasız kaldınız yani!..
Flori Kohen: Aynen öyle, parasız pulsuz kaldık ortalıkta. Yıl 2005, aylardan Nisan. Çok kötüydü! Kira borcu birikince bütün eşyalarımızı bir günde sattık. Ondan sonra Cihangir'de küçücük bir kapıcı dairesine taşındık. Fakat oranın parasını da ödeyemedik. Yahudi cemaati bizi dışladığı için burada iş bulamadık ve İsrail'e gittik. Orada bizi bir dil okuluna koydular ama Allahlık. Sağmalcılar Cezaevi oradan daha bakımlıdır. Oradan da, buradaki cemaatin baskısı nedeniyle kovulduk ve bir daha da iş vermediler. Baktık ki bize orada da iş vermiyorlar, öleceksek hiç değilse doğduğumuz topraklarda ölelim, dedik. 4 kredi kartım vardı. Eşim ve çocuğum açlıktan ölmesin diye bütün kredimi çektim. Döndüğümüz ilk 5 gün Bebek Parkı bizim mekânımız oldu. Yıl 2006, aylardan Mayıs.
Parklarda mı yattınız?
Flori Kohen: Evet. Sonra beni kovan okula, 'insanlık namına bana kapılarınızı açın, beni bu parktan çekip kurtarın' dedim. 'İki ay kalabilirsiniz' diyerek bizi kabul ettiler. 'Öğretmenlere ayrılan lojmanlarda yaşarsınız, size para vermeyiz, yemek de buzdolabında bulursanız yersiniz' dediler.
Peki bunca olan biten arasında İslamiyet'e geçiş fikri nasıl oluştu?
Aaron Kohen: Eşim gördüğü bir rüya sonrasında İslamiyet'i seçti. Ben de geçen hafta ikinci albüm bittiğinde; Hz. Muhammed'i gönülden sevdiğim ve zarar gördüğüm o insanlarla bir olmamak için, çok sevdiğim Türkler ve tüm Müslümanlarla beraber toprağın altında Tanrı'ya ulaşmak istediğim için İslamiyet'i seçtim.
Rüyanızda ne gördünüz?
Flori Kohen: O zorlu günleri yaşarken, hep bir çare ararken bir gece kendimi bir camide pembe, ipekten kapalı bir kıyafetin içinde namaz kılarken gördüm. Aynı anda yanımda daha önceki dinime ait, yine pembe giyinmiş kızlar dua ediyordu; fakat birbirleriyle gülüşüyordu. Yani benim duamı bölüyorlardı. O an bir ses geldi, 'sen onlara bakma, duana devam et' dedi. Ben baştan sona namazımı ve duamı bitirdim. Ve huzur içinde dışarı çıktım. Sabah rüyamı eşime anlattım. 'Anladığım kadarıyla seni İslamiyet'e çağırıyorlar.' dedi. Zaten o sıralar Hz. Muhammed'in hayatını okumaya başlamıştım. Kur'an-ı Kerim'in de Bakara Sûresi'ndeydim. Muhtarlıktaki formaliteleri halledip Beyoğlu Müftülüğü'ne gittik. Orada çok güzel karşıladılar bizi. Kendi isteğimle ve eşimin de onayıyla Kelime-i Şehadet getirerek ailemizden Müslümanlığa geçen ilk kişi ben oldum. Bir buçuk yıl sonra ikinci albüm ortaya çıkıp tamamlandığında, Ekimin 1'i ya da 2'siydi, tam hatırlamıyorum. Yahudilerin oruç günleri vardır, kutsal af günleri... O gün kocam oruçluydu ve sabahleyin 'kalk' dedi, gidiyoruz. O, hazırlıklarını çoktan yapmış, camiye gittik. Çok, çok, çok duygulandım. O da Kelime-i Şehadet getirdi, kızım da... O zaman tam anlamıyla bir hafifleme oldu huzurla doldum.
Kelime-i Şahadet getirirken neler hissettiniz?
Aaron Kohen: Huzur... Mutluluk ve mütekamil olmuş bir insan...
İslamiyet'e geçerken Yahudi cemaatinin tepkisinden çekinmediniz mi?
Flori Kohen: Hiç çekinmedim; çünkü kötü bir şey yapmadım ki! Müslüman ne demek, Allah'a inanan demek. Ben imanımı değiştirmedim ki, ben İslamiyet'le evrenselleştim. Ben duamda bütün peygamberlerin sevgisini kazandığıma inanarak dua ediyorum artık. Onların arasında da, 'Bütün peygamberleri severek ve onlara saygı duyarak dua ediyorum' diyenler var. Bu, söyleyerek olmaz, fiiliyata dökmek ve biraz yürekli olmak lazım. Son peygamberi seviyor ve saygı duyuyorsan İslamiyet'e geçmek lazım. Ben işte onu yaptım.
Aaron Kohen: Şöyle bir söz vardır Tevrat'ta: 'Önemli olan Allah'ın gözünde lütuf bulmaktır, kulun gözünde değil'. Diğer kişilerin davranış ve tutumları beni enterese etmiyor. Benim için önemli olan Allah'ın gözünde doğru olanı yapmam. Bir insan öldüğünde Tanrı'nın karşısında yaptığı doğrular ve yanlışlarla tektir. Dolayısıyla ben İslamiyet'e canı gönülden inanarak, Hz. Muhammed'e ve tüm peygamberlere inanarak insan-ı kamil olmaya çalıştım. İslamiyet'e geçtiğim için Tanrı'nın önüne geçtiğimde kalbim, vicdanım ve zihnim huzur içerisinde olacak. Mutluyum, eksik bir insan olmadım.
Peki, aşk ile İslamiyet arasında nasıl bir bağlantı kuruyorsunuz?
Flori Kohen: Beşeri aşkımız bizi İslamiyet'e taşıdı. Tanrı lütuf buyurmasaydı eğer, ben kesinlikle eşimle karşılaşmayacaktım. Aşk ve sevgi Yüce Rabb'imizin bir hediyesidir. Ne mutlu ki bizi karşılaştırdı ve kesiştirdi.
Aaron Kohen: Bütün dinler; aşkı, sevgiyi, merhameti, güzelliği, iyi ve mutlu bir evliliği, sadakatli bir evliliği her zaman öngörmüşlerdir.
Aaron Kohen (solda), Flori Kohen (sağda) ve kızları Çiçek Kohen.
İlk fırsatta ilahi okumak isterim
Yahudi'yken çıkardığınız iki albümde de İbrani ilahileri okudunuz. Şimdi ise Müslüman'sınız, bundan sonraki albümünüzü İslam ilahilerinden oluşturmayı düşünür müsünüz?
Aaron Kohen: Neden olmasın, tabii ki ilk fırsatta İslam ilahileri okumak isterim. Şu an kaybolmuş bir insan olabilirdim. Tanrı'ya şükrediyorum, bana elverdi, çalışmamı dinledi, gelecek kuşaklara aktarmam için bana olanak sağladı, sonra da karşıma Hasan Saltık Bey'i çıkardı. Ben yüce Rabb'imize şükrediyorum.
Bundan sonra ne yapmayı düşünüyorsunuz.
Aaron Kohen: Yaşantımıza İstanbul'da devam etmeye çalışacağız. Çok zorluklar içinde yaşıyoruz. Geçimimizi sadece eşimin emekli maaşı sağlıyor.
Flori Kohen: Ben bir ressamım. 6 dil biliyorum. Fransızca ve İtalyanca öğretmeniyim. Ben şu anda hocayım, ressamım, gidip de tezgahtarlık yapamam ki! Herkesin bir mesleği var.
Aaron Kohen: Eski din kardeşlerimizden şu ana kadar gelen işler, hep komik rakamlarla aşağılayıcı işlerdi.
Nedir mesela?
Bana diyorlar ki 'Hamallık yapar mısın?' Ben nasıl hamallık yaparım! Ya da 'Bir tekstil fabrikasının tuvalet temizliğini yapar mısın?' diyorlar. Bunları aşağılamak için yapıyorlar.
Flori Kohen: Ben doktora seviyesinde iki üniversite bitirdim. Çok güzel bir araştırmanın sonucunda tezimi Prof. Dr. Tahsin Yücel'den aldım. Bana diyorlar ki 'Sana manikürcüde iş bulduk.' Ben manikürcü de olurum, nefis yaparım. Bir makyaj uzmanı gibi makyaj da yaparım; ama olay o değil ki! Her meslek kendi erbabına... Bana iş vermediler, biz açız şu anda!.. Bu ayıp!..
***
Yüce Rab, Cumhurbaşkanımızı korusun!
O zorlu günlerde Kalan Müzik'ten Hasan Saltık'ın yanına gittim. Anoten Duası projemden bahsettim. Yani 'Cumhurbaşkanımızı kutsama duası'. Bu dua, Osmanlı topraklarına gelen Museviler tarafından şükretmek için yapılmış. Bu dua, Osmanlı devlet erkanının Tanrı tarafından güçlü olması, ülkeyi sıhhatli idare etmesi, Tanrı'nın onların yollarını açması ve güç vermesi, onları koruması için okunan bir duadır. 500 yıl boyunca padişahların ismi zikredilerek okunsa da unutulmuştu. Bu albüm yeni çıktı. Hasan Bey'e bu projeyi anlattığımda bana kol kanat gerdi. Durumumun zorluğundan bahsettim, bana yardımcı oldu, cebime para koydu. Her zaman yardım etti, kapılarını açtı, insanca yaklaştı. Benimle üzüldü, benimle sevindi. SERKAN KARA http://zaman.com.tr/haber.do?haberno=757822&title=yahudiydiler-musluman-oldular-kapilar-yuzlerine-kapandi
Fransız profesör Meyerovitch'in, "Beni Konya'ya gömün" vasiyeti ölümünden 9 yıl sonra, Mevlana'nın anıldığı 17 Aralık'taki Şeb-i Arus törenlerinde yerine getirilecek..
Mevlana'dan etkilenip Müslüman olan ünlü Fransız araştırmacı profesör Eva de Vitray Meyerovitch'in, "Onun maneviyatının gölgesinde kıyamete kadar kalabilmem için öldüğümde beni Konya'ya gömün" vasiyeti, ölümünden 9 yıl sonra yerine getiriliyor. 5 yıldır Fransız profesörün ailesiyle cenazenin Konya'ya getirilmesi için temasta bulunan Konya Büyükşehir Belediyesi'nin çabaları sonuç verdi ve Fransız aile, 2 ay önce ikna oldu. Meyerovitch için Mevlana Müzesi'ne 50 metre mesafedeki Üçler Mezarlığı'nda özel bir mezar yaptırılacak. Müslüman olduktan sonra "Havva" adını alan Fransız profesör, 17 Aralık'taki Şebi Aruz törenlerinde kılınacak cenaze namazının ardından defnedilecek.
10 YIL ÖNCE VASİYET ETTİ
26 Mayıs 1998'de Konya'da düzenlenen 2'nci Uluslararası Mevlana Kongresi'nde "Mevlana ve Psikoloji" konulu bildiri sunan Meyerovitch, konuşmasında kalp ameliyatı olduğu için seyahatin kendisine yasak olmasına rağmen Konya'ya geldiğini belirterek, "Mevlana için yorulmak hazdır. Benim için yaşlı bünyesi ve hasta kalbi ile kilometrelerce kat etmek bile onun huzurunda yorgunluk değil mutluluk verir. Onun maneviyatının gölgesinde kıyamete kadar kalabilmem için öldüğümde beni Konya'ya gömünüz" dedi. Meyerovitch, bu konuşmadan bir yıl sonra 24 Temmuz 1999'da yaşamını yitirdi ve ailesi tarafından Paris'te toprağa verildi. Meyerovitch'in vasiyetini yerine getirmek isteyen Konya Büyükşehir Belediyesi, 5 yıldır sürdürdüğü çabaların sonucunu aldı ve ailesini ikna etti. Büyükşehir Belediyesi Kültür Daire Başkanlığı da Mevlana Müzesi'ne yaklaşık 50 metre mesafedeki Üçler Mezarlığı'nın girişinde bir mezar buldu. Fransız araştırmacının cenazesi Mevlana'nın ölüm yıldönümü olan 17 Aralık'ta düzenlenecek Şebi Aruz törenlerinde toprağa verilecek.
RÜYASINDA GÖRMÜŞ
Meyerovitch, "İslam'ın güler yüzü" kitabında şunları söylüyordu: "Çocukluğumdan bu yana 'Bana doğruyu göster, bir alamet yolla' diye dua ederdim. Bir keresinde, yine diledim. Rüyamda ölmüştüm, mezar taşımda, adım Arap harfleriyle yazılıydı. Uyandığımda, elimle yüzümü yokladım. 'Rüyaymış iste ölmemişim' dedim! Ağzımdan, 'İste mesajı aldın, Müslüman gömüleceksin' sözleri döküldü."
Defin düğün gecesinde
Fransız aristokrat bir aileden gelen Eva de Vitray Meyerovitch, 1909'da doğdu. Hukuk ve felsefe eğitimi aldıktan sonra, çalışmalarını edebiyat, felsefe ve tasavvuf konuları üzerinde yoğunlaştırdı. Fransa'nın dünya çağında saygın bilim ve araştırma kurumu olan İlmi Araştırmalar Milli Merkezi (CNRS) üyesi olarak bu müessesede yöneticilik ve uzmanlık yaptı. Mevlana ile İkbal'in hemen hemen bütün eserlerini Fransızca'ya çevirdi. Ezher Üniversitesi dahil, dünyanın birçok ülkesindeki üniversitelerde dersler ve konferanslar verdi. Telif ve tercüme olarak 40 kadar esere imza attı. "İslam'ın Güleryüzü", "Duanın Ruhu" ve "Mekke İslam'ın Kutsal Şehri" gibi kitaplar yazdı. 1999'da hayatını kaybetti.
Hz. Mevlana'nın gölgesinde Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanı Ercan Uslu, "Tasavvufta yol arkadaşları evlat sayılıyor. Meyerovitch de Hz. Mevlana'ya evlat sayılıyor. Onu isteği Hz. Mevlana'nın gölgesinde kalmaktı, biz de isteğini yerine getiriyoruz" dedi.
11 Ayın Sultanı'nın heyecanı tüm benliğimizi sarıyor. Bereketi şimdiden fukara mahallelerini hareketlendirmiş durumda. Öyle ya Ramazan oruç ayı olduğu gibi yardımlaşma mevsimi de. Ramazan'ınız mübarek olsun.
11 Ayın sultanı Ramazan-ı Şerif’i, içinde bulunduğumuz hafta içinde ihya ve idrak edeceğiz. Perşembe günü ilk orucumuzu tutacak, Rabbimiz’den başı rahmet, ortası mağfiret sonu da Cehennem azabından kurtuluş olan bu mübarek ay vesilesiyle bizi salih kullar zümresine dahil etmesini niyaz edeceğiz. Önümüzdeki sayıda inşallah çok daha geniş kapsamlı ve özel bir sayıyla karşınızda olacağız. Ama, şimdiden hazırlıklı olmak açısından bazı şeyleri hatırlamakta fayda var. Ramazan’da ne yapacağız ne yapmayacağız çok iyi bilmemiz gerekiyor.
***
Ramazan’da neler yapmalıyız?
Öncelikle Ramazan’la ilgili bilgimizi yeniden tazelemeli, ilmihalden oruçla ilgili bilgileri bir kez daha ailecek gözden geçirmeliyiz. Dinimizin beş temelinden biri olan oruç ibadeti bu ayda üzerimize farz kılınmıştır. Kur’an-ı Kerim’de; “Sizden kim bu aya yetişirse oruç tutsun” (el-Bakara, 2/185) buyuruluyor.
Ramazan kelimesinin kökeniyle ilgili bir kaç rivayet vardır. Birine göre, yaz sonunda, güz mevsiminin evvelinde yağıp yeryüzünü tozdan temizleyen yağmur manasına “ramdâ” kelimesinden alınmıştır. Bu yağmurun yeryüzünü temizlediği gibi, Ramazan ayı da müminleri günah kirlerinden temizler. Nitekim bir hadis-i şerifte Peygamber Efendimiz (sas); “Kim inanarak ve alacağı sevabı Allah’tan bekleyerek Ramazan orucunu tutarsa, geçmiş günahları bağışlanır” (Buhârî, Savm, VI) buyurmuştur. Bir başka rivayete göre ise, güneşin şiddetli hararetinden taşların yanıp kızması anlamına olan “ramad” kelimesinden alınmıştır. Böyle kızgın yerde yürüyenin ayakları yanar, zahmet ve meşakkat çeker. Bunun gibi oruç tutan kimse de açlık ve susuzluğun hararetine katlanır, meşakkat çeker, içi yanar. Kızgın yer orada yürüyenlerin ayaklarını yaktığı gibi, Ramazan da müminlerin günahlarını yakar, yok eder.
Ramazan ayına “on bir ayın sultanı” denilmiştir. Hayır ve hasenatın ilahi terazide en yüksek kıymetini bulduğu bir zaman dilimidir. Hz. Enes (ra)’dan rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber’e (sas) “Hangi sadaka daha faziletlidir?” diye sorulunca, “Ramazan ayında verilen sadaka” buyurulmuştur (Tirmizi, Zekat, 28).
Kur’an-ı Kerim’de ismi açık olarak geçen tek ay Ramazan ayıdır. Ramazan Kur’an ayıdır. Kur’an-ı Kerim bu ay içerisinde indirilmiştir. Yüce Rabbimiz; Ramazan ay’ı öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hidayeti ve hakkı batıldan ayırmayı açıklayan Kur’an, bu ayda indirildi” (el-Bakara, 2/185) buyurmuştur. Mukabele dediğimiz Kur’an okumalarına katılmalı, özel okumalarımızı ihmal etmemeliyiz. Okumayı bilmiyorsak, artık bu ay bizim için dönüm noktası olmalı, harekete geçmeliyiz.
Kur’an-ı Kerim’de, “bin aydan daha hayırlı” olduğu belirtilen Kadir gecesi bu ay içerisindedir. Sadaka-i Fıtr, bu aya mahsus bir ibadettir. Teravih namazı da bu aya mahsus ibadetlerimizdendir. Çoluğumuz, çocuğumuz eşimiz dostumuzla mümkünse her akşam başka bir camiye gitmeye çalışarak kılmaya gayret edelim. Ramazan ayının son on gününde itikafa girmek sünnettir. İmkanı olan girmeli, giremiyorsa girmesi mümkün olan dostlarını teşvik etmeli, itikafa girenlerin ailelerine yardım etmelidir.
***
Neler yapmamalıyız?
Yazılı ve görsel medyadaki negatif yayınlara itibar etmemeli, özellikle “Nasıl oruç tutulmaz?” ya da “Nasıl zekat verilmez?” başlıklı konulara gülüp geçmeliyiz. Günlerimiz boş ve mâlâyâni şeylerle değil ahirete dönük düşünce ve eylemlerle dolmalı. Diğer yıllara nazaran nisbeten daha sıcak bir ortamda oruç tutacağız. Buna hazırlıklı olmalı, sağlık durumumuza uygun bir iftar-sahur düzeni kurmalıyız.
‘İnsanlar başörtüsüyle de okuyabilsin’ diye AK Parti’ye oy verdim
FULYA ÖZLEM
Yönetmen Sinan Çetin’in yedi yıl önce çektiği, ancak rafta beklettiği Romantik adlı filmi nihayet vizyona girdi. Boş ve körü körüne inançlar uğruna hayatların harcandığını söyleyen Çetin, “İnsanoğlu kafasında bir gerçek yaratıp, o gerçek için savaşmaya başlıyor. Mesela komünizm için öldürülmüş yüz otuz milyon insan var. İkiz kulelere saldırıda beş bin kişi öldü. Tarihte pek çok savaş körü körüne inanmaktan kaynaklanır.” diyor. Özgürlüklerden yana olduğunu belirten Çetin, “İnsanlar başörtüsüyle okullara girsinler diye ben AK Parti’ye oy verdim.” şeklinde konuşuyor.
Vizyona dün giren “Romantik” filminin “rasyonel” (akılcı) yönetmeni Sinan Çetin, gerçekliğin insanın kurgusundan bağımsız var oluşuna dikkati çekiyor: Hiçbir şeye körü körüne inanmamalı; çünkü günün birinde, hayatınızı boş bir inancın, kendi kafanızda yarattığınız bir gerçeğin peşinde harcamış, anlamsızlaştırmış olarak bulabilirsiniz kendinizi. Ya Sinan Çetin’in körü körüne inandığı bir şey yok mu? Evet, var: Özgürlük. Ama bu bir paradoks değil; çünkü hiçbir şeye körü körüne bağlanmamanın önkoşulu zaten “özgürlüğe inanmak”. Çetin’le, ‘Cihangir Cumhuriyeti’ndeki Platofilm’de, hiperaktivitesine derman kıvamında “ciddi” bir sohbet gerçekleştiriyoruz. Ne felsefeyi açıkta bırakmaya niyetimiz var, ne siyaseti ne de “akacak bir mecra bulma”nın taktikleri bunlar.
Film, size ait bir epigrafla başlıyor: “İnanç perdesi ne kadar kalınsa, akıl güneşi o kadar zor doğar.” Dolayısıyla akıl ile inanç arasında bir ters orantı kuruyorsunuz. Bu ters orantının mahiyeti nedir sizin için? Bir de burada söz konusu olan inanç ne tür bir inanç?
Burada Tanrı’ya inançtan söz etmiyorum. Çünkü sonuçta akıl da Tanrı’nın organı. Tanrı’ya ait bir şey. Tanrı’ya isyandan ziyade, insana isyan var bu cümlede. Çünkü inancı Tanrı değil, insanın kendisi yaratıyor ve inandıklarıyla aklını yok ediyor. Bu bir ideolojiye, bir düşünceye, bir fikre, bir yalana inanmakla eşanlamlı. Burada sözünü ettiğimiz şey Tanrı inancı değil, bunu açıkça belirtmek lazım. Çünkü Tanrı inancı insanların kendi özel seçimidir, kimi inanır, kimi inanmaz. Ama ben insanoğlunun, kendisini, kendi kendine inançlar yaratıp, kendini inanç tuzaklarına çok düşürdüğünü gördüm. Ve düşüncelerini inanç haline getirip, kendi inançlarının yaratmış olduğu trajedileri, hatta ölme ve öldürme noktasına getiren düşüncelerle ve inançlarla insanların yaşadığını gördüm. Yeryüzündeki bütün savaşların, bütün terör eylemlerinin, bir davaya ölesiye ve öldürmeye varan boyutta inanç fikriyle ortaya çıktığını gördüm. Eğer ortada bir dava uğruna ölmek ve öldürmek fikri yoksa ortada terör ve savaş da olmaz. Burada sözünü ettiğimiz inanç, bir dava inancı. Bir kurtarma, bir kurtarılma, bir kolektivizm ve korumacılık içeren bir inanç.
Filmde karşımıza ağırlıklı olarak çıkan iki tema var, biri intikam diğeri ise gerçeklik, daha doğrusu “gerçekliğin parçalı bulutlu görüngüsü” diyelim. Hangi tema sizin asıl üzerinde durduğunuz tema?
Gerçeklik. Bu film intikamla ilgili bir film değil. Tam tersi, intikama yol açacak kadar bir düşünceye inanmanın tehlikesini anlatan bir film. Film, bir düşünceye ölesiye inanmanın yanlışlığı filmi. Yani, akılsız inancın tehlikeleri üzerine bir film. Zaten sonunda o inanç, o inancın sahibini öldürüyor. Ama sonuçta, inanç, tehlikeli bir oyundur ve akıl dışı kalmaması gereken bir şeydir. Akılsız bir inanç tehlikelidir, onu söylemek istiyorum.
“Gerçeklik bir tanedir” diyorsunuz filminizde ve onun insan algısı tarafından çarpıtılması ya da bütünsel olarak algılanamamasını bir sorun olarak ortaya koyuyorsunuz. Gündelik hayatta ya da felsefî olarak düşündüğünüzde, gerçekliğin böyle, farklı olarak algılanması sizi rahatsız ediyor mu?
İnsanoğlu, kafasında kendi gerçeğini yaratmakta serbesttir; fakat bu, gerçeği bağlamaz. Gerçek, gerçektir. Herkesin kendi kafasına göre gerçeği yorumlama hakkı olabilir; ama bu, gerçeğin canını sıkmaz. Bu, gerçeğin umursadığı bir şey de değildir. Gerçek, bütün sertliği, kararlılığı, asık suratlılığı veya neşesi ile ortada pırıl pırıl parlar. Bu neşe ile, bu asık suratlılıkla, bu soğuklukla ilişki kurabilen akıllı insanlar gerçekle yaşarlar ve gerçeğe katlanamayıp, kendi gerçeğini kafasında yaratan, kendini kandırmaya meyilli “inançlı” insanlar da bu gerçekten uzaklaşmak isterler. Derken felsefe tarihi ve sanat tarihi gerçeği olduğu gibi kabul edenlerle gerçeği değiştirmek isteyenler arasındaki mücadeleden ibarettir.
Peki, “Kar beyazdır” cümlesi, “kar”ı ve “beyaz”ı algılayan kişiler olmasa da doğru olacak mıydı bu durumda?
Tabii. Kar’ın umurunda değildir, yani kar’ı algılayan kişiler. Elma, elmadır. Kimin ısırdığı ile ilgilenmez. Isırmasalar da elma elmadır. Onun tadına bakanlar veya bakmayanlarla ilgisi yoktur elmanın. Masa, masadır. Ne kadar basit değil mi? Bu basit gerçeğin insanlar tarafından kavranamaması ve milyonlarca insanın öldüğünü biliyor musunuz, bunun anlaşılmaması yüzünden? Örnek vereyim mi?
Tabii buyrun...
Veriyorum. İnsanoğlu kafasında bir gerçek yaratıp, o gerçek için savaşmaya başlar. Otuzyıl Savaşları, komünizmin kendisi, işte yüz otuz milyon resmi rakam, ölü sayısı için. Yani kafasında bir dünya yaratmış, onun için ölmüş yüz otuz milyon komünist var. Daha doğrusu komünistler tarafından öldürülmüş yüz otuz milyon var. İkiz kulelere saldırılması, ikiz kulelerde ölen beş bin kişi, dünyada bütün savaşlar, aşağı yukarı insanlık tarihinin bütün savaşları herkesin kafasındaki gerçeğe körü körüne çok net inanmış olmasından kaynaklanır. Ne acı değil mi? Ama insan böyle, inanmak ve ölmek, ölmek ve öldürmek istiyor.
Çiçek Abbas’tan, Prenses’ten, hatta Bir Günün Hikayesi’nden bu yana neler değişti Sinan Çetin’in sinemaya bakışında? Ya da kendi sinemanıza bakışınızda?
Çok şey değişti aslında. Bu sinemayla ilgili benim duruşum, yani aramdaki ilişki: Sinema benim için bir iş, bir endüstri. Yani şu anda Platofilm’de 300 kişiden fazla insan çalışıyor. Ben aslında “resimlerle hikaye anlatıcısı” olarak mesleği ele aldım ve hâlâ da öyle ele alıyorum. Resimlerle hikaye anlatmak konusunda bir üstünlüğümüz olduğuna inanıyorum, yoksa Platofilm diye bir şey olmazdı zaten. Ben Türkiye’nin en pahalı yönetmenlerinden birisiyim. İnsanlar, hele reklam filminde özellikle, resimlerle hikayeyi iyi bir şekilde anlatayım diye bana yüklü paralar ödüyorlar.
Sinan Çetin’in kendisini içinde “tamam, budur” diye hissettiği, hissedeceği politik sistem, siyasal liberalizm mi?
Değil. Ben hiçbir kalabalıkta yer almadım hayatım boyunca. Hayatımın hiçbir döneminde istesem de yer alamadım, ne solcuların arasında ne de sağcıların arasında; kendime yatacak bir yer bulamadım açıkçası. E, liberallerin arasına da koysanız, orada da herhalde duramam hissindeyim. Ama insanoğlunun en önemli meselesinin özgürlük olduğuna inanıyorum. Yani insanoğlu eğer özgür değilse, geri kalan hiçbir şeyin önemi yok. Ben AK Papti’ye oy verdim. İnsanlar başörtüsüyle okullara girsinler diye. Ama yarın öbür gün AK Parti’ye “başörtüsüz insanlar okullara giremez” derse AK Parti’ye de karşı çıkacağım. İnsanların özgürlük mücadelesi, benim, destekleyebileceğim tek mücadele. Ben başka bir mücadeleye de inanmıyorum zaten.
Platofilm’e baktığımızda bir sürü iyi eğitimli, üretken insanın “bir arada” ürettiğini, bununla da kalmayıp, üstüne bir de “kanka” olduğunu görüyoruz. Bu nasıl oluştu?
Aslında ben bunu duyduğuma çok sevindim; çünkü bana Cihangir’den gelen sesler böyle değil. O kadar mutlu oldum ki dışarıdan böyle gözüküyor olmasına; çünkü benim kulağıma çalan, gelen algı bu kadar pozitif değil. Biz sonuç olarak gerçekten çok masumca çalışan, iş yapmaya çalışan, iş yapmayı, neşe ve hürriyetle ele alan, tamamen masum bir iştahla çalışan insanlarız. Sonuçta bizim buranın öyle pozitif bir bakış açısıyla ele alındığını duyduğuma sevindim.
‘Mustafa Hakkında Herşey’ ile farklı bir yönetmen olduğunu kanıtlayan Çağan Irmak ‘Babam ve Oğlum’ ile çıtayı iyice yükseltti ve yönetmen olmak isteyen gençlerin rol modeli oldu. Yeni neslin ciddi bir tutunma arayışı içinde olduğunu söyleyen Irmak, “Modellere tutunmak iyi olabilir; ama aynı zamanda kafa karıştırıcıdır.” diyor.
Türk sinemasının genç yönetmenlerinden Çağan Irmak, önceki hafta hem Umut Ödülü'nü almak hem de son projesi "Kâbuslar Evi"nin galasını yapmak üzere Bursa'da, I. Uluslararası İpek Yolu Film Festivali'ndeydi. Irmak'ı bulmuşken gençlik ve sinema üzerine sohbet ettik. Meraklısı "Babam ve Oğlum"la bütün Türkiye'nin diline düşmeden önce de tanır onu. Hatta önceki filmi "Mustafa Hakkında Her Şey"i çok daha cesur bulabilir ki yönetmenin bir itirazı da yok buna. Daha da geriye gidilirse kısa filmleri çıkıyor karşımıza. Şu andaysa bir yandan "Kâbuslar Evi" adlı seri hikâyeleri yazmakla bir yandan da yeni filmi "Ulak"ın hazırlıklarını tamamlamakla meşgul. Ama kendisi genç ve enerjik bir insan olduğu için onca iş gücünün arasında bize de vakit ayırıp sorularımızı cevapladı. Buyurun, Çağan Irmak'tan gençlik ve sinema üzerine samimi fikirler…
Festivalde "Umut Ödülü" aldınız. Bu ödül hem genç biri olarak hem de genç Türk sineması adına sana ne hissettirdi?
Aslında veriliş gerekçesi biraz ürküttü. Çok iddialı; insan 'inşallah layık olabilirim' diye düşünüyor. Çünkü sürekliliği yok; yani 'kitleleri sinemaya çekmek' her zaman mümkün olmayabilir. Belki ileride daha kişisel filmler yaptığımda bunlar olmayacak mesela.
Bu önemli. Çünkü sen "Mustafa Hakkında Her Şey" gibi çok daha farklı ama "Babam ve Oğlum" kadar seyirci çekmeyen bir iş yaptın. Onda da kalite anlamında belli bir çıtayı tutturmuştun. Daha sonra "Babam ve Oğlum"la da seyirciyle ortak bir dilde buluşabileceğini gösterdin. Bundan sonra hangi yolu seçeceksin? Bu senin üzerinde bir baskı oluşturuyor mu?
Çıta meselesini son bir yıldır herkes söylüyor: Sen şimdi kendini geçmek zorundasın. Ben böyle düşünmüyorum. Biraz baskı oldu üzerimde ama hiçbir zaman hesaplı kitaplı iş yapmadım. Hesaplı kitaplı filmler yapsaydım hepsi gişe başarısı getirirdi. "Mustafa Hakkında Her Şey"i yaparken çok gişe yapmayacağının farkındaydım. Bundan sonra yapacaklarım hakkında ise şunu söyleyebilirim; büyük konuşmak gibi olmasın; ama televizyona bir daha iş yapmayı düşünmüyorum. Daha alternatif şeyler olabilir, bu "Kâbuslar Evi" gibi DVD işi olabilir mesela. Ya da yazabilirim belki; ama yönetmem.
Neden?
Genel bir kalitesizlik var çünkü.
Kaliteli işler üretip bunda bir değişiklik yapabileceğini düşünmüyor musun?
Yok düşünmüyorum valla! Televizyonların son iki yıldır hiç olmadığı kadar kirlendiğini ve kalitesizleştiğini düşünüyorum. Ben kendi adıma utanıyorum. Artık otokontrol olmalı yani bir misyonu olması lazım. Bana bugün hiçbir televizyon kanalının misyonu yokmuş gibi geliyor. Mesela "Çemberimde Gül Oya" bu sene girseydi asla tutmayacaktı.
İlk soruya dönelim. Ödül alırken "Seneye bu ödülü belki ben vereceğim, hatta belki o genç sinemacı şu an bu salondadır." dedin. Bundan az evvel de Bursalı lise öğrencisi bir genç kız heyecan içinde gelip seninle tanıştı. "Babam ve Oğlum"u gördükten sonra sinemacı olmaya karar verdiğini ve sinema atölyesine katıldığını anlattı. Aynı şekilde İstanbul'dan henüz üniversiteye başlamış bir delikanlı da senin için Bursa'ya, festivale gelmişti. Bunlar sana ne hissettiriyor?
Biraz korkutuyor açıkçası. Tabii ki birilerini sevmekle başlıyor, biz de birilerine hayran olduk; ama aslında biraz daha derin düşününce, son zamanlarda yeni neslin tutunmak için çok ciddi arayışta olduğunu görüyorsun. Birilerine tutunmak istiyorlar, sen de bunlardan biri olabiliyorsun. Bu bazen güzel evet ama aynı oranda, onların kendi yolunu bulması açısından kafa karıştırıcı olabilir mi, diye düşünüyorsun.
Hız ve rekabete dayalı bir çağdayız. Gençler de bundan nasipleniyor. Bunun sinema sektöründeki karşılığını nasıl görüyorsun?
Önümüzdeki yıllar onlar için bir anlamda çok kolay bir anlamda çok zor. Kolay; çünkü sektöre daha fazla film yapılacak ve insanlara daha fazla şans verilecek. Kötü tarafı ise o kadar çok kalitenin göz ardı edildiği işler yapılacak ki birilerinin çıkıp kendi yolunu bulması, mesela bir authour sinemacı olması giderek zorlaşacak. 80 tane dizi çekildiği için ekip ihtiyacı artıyor. Bu, yeni elemanların piyasaya girmesi gerektiğini gösteriyor. Ama yetişmek yerine çok hızlı bir şekilde gömlek atlıyor girenler. Dolayısıyla temelsiz bir büyüme bu, çok tehlikeli. Mesela dün işi sadece kostümleri düzenlemek olan sanat yönetmeni asistanı, bir gün sonra sanat yönetmeni oluyor! Tabii ki olacak, olmayacak değil; ama hiçbir şey öğrenmeden oraya geliyor. 3 yıl sonra olması gerekirken 15 gün sonra oluverince o setteki bütün iş aksıyor. Bunlar kademe kademe olsa böyle olmaz. Ya da madem ihtiyaç var; kurs falan açın bari!
Bir de akıllarda hep yönetmenlik var. Sinema-televizyon bölümlerinde de böyle.
Bir kere istediğimiz şeyin çok ciddi bir şekilde adını koymamız gerekiyor. 'Yönetmenlik de yaparım limon da satarım' diye bir düşünce olduğu zaman hiç yapma! Kendimize sorduğumuz soruların tam cevaplarını vermemiz lazım bu işle ilgili.
Özellikle kısa filmlerde bu daha belirgin sanırım. Pek çok kısa film dertten ziyade özenti eseri.
Kısa filmde çok ciddi sözler söylemek tehlikeli. Ortada bir kamera var, oyuncular var; bunlarla boğuşmayı becerebilecek miyiz? İlk etapta bunun derdi var zaten. Kısa filmlerde kısa kısa adımlar atmak daha mantıklı.
Sizi kısa adımlarınız bugüne nasıl getirdi?
Bana en çok yardım eden, kendi senaryolarımı yazıyor oluşum. O zaman reji asistanlığı yapıyordum. Kazandığım parayı biriktirdim, profesyonel oyunculara gittim. Asistanlık yaparken piyasayı, teknik ekipmanı tanıdım. Elinizde bir senaryo bir de kısa filminiz varsa daha kolay oluyor işler. Bu durumda şans verilmemesi için bir sebep yok. Eskiden projeleri yapımcıyla paylaşma noktasında korku vardı. Çalınır falan diye. Ama yapımcılar da artık iyi bir iş geliyorsa bir insandan, onun devamının da gelebileceğini biliyorlar. Diğer türlüsü altın yumurtlayan tavuğu kesmek gibi bir şey. Sektör de gençlere güvenmeyi öğrendi. Başarılı bir adamı saf dışı etmek yerine onu değerlendirmeyi öğrendiler. O yüzden genç arkadaşlara biraz daha serinkanlı, sakin olmalarını önereceğim; ben de yapamadım ama…
Peki sinema dışında nerelerden beslenmelerini tavsiye edersin?
Bir numaralı kaynak, edebiyat! Bununla birlikte özellikle sokak! Sokağa çıksınlar, zaten hayat seni her yönden besliyor.
*Rabbim sadrımı şerh eyle... Zarfını aç bu ebede yazılı kalbimin. İşlerimi kolay eyle. Çöz düğümü dilimden. Beni ok(un)ur eyle. Ta ki anla(şılı)r olayım.
